اگر تازه متوجه انحنای ستون فقراتتان شدهاید یا اسکولیوزی که از نوجوانی داشتهاید حالا کمردرد ایجاد کرده، احتمالاً همین یک سؤال ذهنتان را مشغول کرده: آیا در این سن اصلاً درمانی وجود دارد؟ بله، ولی نه به شکلی که شاید انتظار دارید.
اسکولیوز بزرگسالی بهندرت بهطور کامل صاف میشود، اما درد، محدودیت حرکتی و روند پیشرفت انحنا با فیزیوتراپی تخصصی، تمرینات اصلاحی و در صورت نیاز بریس، قابل کنترل و بهبود قابلتوجهی دارد. هرچه زودتر شروع کنید، نتیجه بهتر خواهد بود.
دو نوع اسکولیوز در بزرگسالان
خیلیها فکر میکنند اسکولیوز فقط بیماری دوران نوجوانی است، اما در بزرگسالی از دو مسیر کاملاً متفاوت سر برمیآورد و شناخت تفاوتشان برای انتخاب درمان درست اهمیت دارد.
دژنراتیو (اکتسابی) | ایدیوپاتیک ادامهدار | |
در خود بزرگسالی، معمولاً از میانسالی به بعد | از کودکی یا نوجوانی، تا بزرگسالی ادامه دارد | شروع |
فرسایش نامتقارن دیسکهای کمر | ناشناخته؛ زمینهی ژنتیکی مطرح است | علت |
وابسته به شدت فرسایش دیسک | در انحناهای زیر ۳۰ درجه معمولاً کند | سرعت پیشرفت |
کمردرد، بیحسی و درد پا از فشار عصبی | ناهنجاری ظاهری، گاهی بدون درد | علامت غالب |
شیوع اسکولیوز در بزرگسالان بیشتر از چیزی است که فکرش را میکنید؛ برآوردهای بالینی رایج آن را حدود ۱۲ تا ۲۰ درصد جمعیت بزرگسال تخمین میزنند و در سالمندان بالای ۶۰ سال، عمدتاً بهخاطر نوع دژنراتیو، این رقم تا ۶۸ درصد هم گزارش شده است. دلیل اینکه این بیماری اینقدر ناشناخته میماند ساده است: در موارد خفیف تا متوسط، علامت مشخصی ایجاد نمیکند.
چرا اسکولیوز در بزرگسالی رخ میدهد یا بدتر میشود؟
چند عامل معمولاً با هم دست به دست میدهند تا انحنا شکل بگیرد یا تشدید شود:
- فرسایش دیسکهای کمر: با افزایش سن، دیسکها بهطور نامتقارن آب و ارتفاع خود را از دست میدهند و ستون فقرات را به یک سمت متمایل میکنند شایعترین علت نوع دژنراتیو.
- ضعف عضلات نگهدارندهی ستون فقرات: کاهش قدرت عضلات مرکزی بدن و عضلات اطراف ستون فقرات، توانایی بدن برای حفظ راستای صحیح را کم میکند.
- پوکی استخوان: کاهش تراکم استخوانی مهرهها میتواند باعث فروریختگی نامتقارن آنها و تشدید انحنا شود؛ به همین دلیل زنان یائسه بیشتر در معرض این نوع هستند.
- ادامهی اسکولیوز درماننشدهی نوجوانی: انحناهایی که در نوجوانی خفیف بودهاند، با تغییرات دیسک در بزرگسالی میتوانند دوباره فعال شوند و معمولاً با سرعتی حدود یک درجه در سال پیش بروند.
- عوامل خطر تشدیدکننده: سابقهی خانوادگی اسکولیوز، اضافهوزن و کمتحرکی طولانیمدت هم میتوانند روند را سرعت ببخشند.
اسکولیوز بزرگسالی چطور ارزیابی میشود؟
تشخیص معمولاً با همان معاینهی سادهای شروع میشود که در ادامه توضیح دادهایم و در صورت مشکوکبودن، با رادیوگرافی ایستاده از کل ستون فقرات کامل میشود. پزشک یا فیزیوتراپیست با اندازهگیری «زاویهی کوب» روی تصویر رادیوگرافی، شدت انحنا را مشخص میکند: زیر ۱۰ درجه طبیعی است، ۱۰ تا ۲۵ درجه خفیف، ۲۵ تا ۴۰ درجه متوسط و بالای ۴۰ درجه شدید محسوب میشود. اگر بیحسی، ضعف پا یا درد شدید هم وجود داشته باشد، معمولاً MRI برای بررسی فشار روی عصب یا نخاع درخواست میشود.
علائم هشدار و تست خودارزیابی در خانه
نامتقارنبودن ارتفاع دو شانه، برجستگی یکطرفهی دندهها، کجی خط کمر و کمردرد مزمن از شایعترین نشانهها هستند؛ در موارد پیشرفتهتر ممکن است بیحسی یا ضعف پا هم بهعلت فشار روی عصب اضافه شود.
تست سادهی خودارزیابی (تست خمشدن به جلو)
برای انجام تست خودارزیابی اسکولیوز فقط کافی است چند اقدام زیر را انجام دهید:
- جلوی آینه، بدون لباس بالاتنه، صاف بایستید و دستها را کنار بدن رها کنید.
- ارتفاع دو شانه، تقارن کمر و راستای باسن را با هم مقایسه کنید.
- حالا آرام از کمر به جلو خم شوید (زانوها صاف، دستها آویزان) و از فرد دیگری بخواهید از پشت ببیند آیا یک طرف قفسهی سینه یا کمر بالاتر از طرف دیگر برآمده است.
- اگر عدم تقارن مشهود، برجستگی یکطرفه یا کمردرد مداوم دیدید، برای ارزیابی دقیق به فیزیوتراپیست یا پزشک مراجعه کنید.
در انحناهای بالای ۳۰ درجه، یا اگر بیحسی، ضعف پا یا مشکل تنفسی هم وجود دارد، بهتر است مراجعه را به تعویق نیندازید.
عوارض اسکولیوز بزرگسالی درماننشده
در اکثریت قریببهاتفاق موارد خفیف تا متوسط، اسکولیوز بزرگسالی عارضهی جدی ایجاد نمیکند. اما وقتی انحنا شدید (معمولاً بالای ۵۰ تا ۷۰ درجه) و رهاشده باشد، ممکن است ظرفیت تنفسی بهمرور بهخاطر فشردگی قفسهی سینه کاهش پیدا کند، فشار روی قلب در موارد بسیار شدید افزایش یابد، کمردرد مزمن پیشرفت کند و در نوع دژنراتیو، فشار روی ریشههای عصبی به بیحسی و ضعف پا دامن بزند. خبر خوب این است که تشخیص و پیگیری بهموقع، این مسیر را عملاً متوقف میکند.
نمیدانید نوع اسکولیوزتان کدام است؟
با ارزیابی تخصصی در کلینیک فیزیوتراپی مربوطی، مشخص میشود ستون فقرات شما دقیقاً به چه برنامهای نیاز دارد.
تسکین درد با روشهای مکمل
در کنار تمریندرمانی، از الکتروتراپی برای کاهش اسپاسم و درد عضلانی ناحیهی نامتقارن و از لیزر پرتوان برای کاهش التهاب موضعی استفاده میشود؛ تکارتراپی هم در موارد اسپاسم عضلانی مزمن و گرفتگیهای عمقی کمککننده است. این روشها مکمل فیزیوتراپی فعالاند، نه جایگزین آن.
بریس
در بزرگسالان، بریس بیشتر برای کاهش درد و کند کردن پیشرفت انحناهای در حال بدترشدن به کار میرود، نه اصلاح دائمی (برخلاف نوجوانانی که استخوانبندی هنوز در حال رشد است) و معمولاً همراه با فیزیوتراپی توصیه میشود.
تزریق و مدیریت دارویی درد
در موارد دژنراتیو با فشار عصبی، تزریق اپیدورال میتواند درد و بیحسی پا را موقتاً کاهش دهد و فرصت کافی برای پیشرفت در فیزیوتراپی فراهم کند؛ مسکنهای ضدالتهاب هم گاهی برای دورههای کوتاه و با تجویز پزشک استفاده میشوند.
چه زمانی جراحی واقعاً لازم است؟
جراحی گزینهی آخر و نسبتاً نادر است و معمولاً فقط در این شرایط مطرح میشود: انحنای بالای ۴۵ تا ۵۰ درجه که بهسرعت پیش میرود، درد شدید و ناتوانکننده که به درمانهای غیرجراحی پاسخ نداده، یا فشار عصبی جدی با ضعف پیشروندهی پا. هدف جراحی، معمولاً از نوع فیوژن مهرهای، متوقفکردن پیشرفت انحنا و کاهش فشار عصبی است، نه بازگرداندن ستون فقرات به حالت کاملاً صاف.
پیگیری و کنترل پیشرفت انحنا
برای انحناهای خفیف تا متوسط، پزشک معمولاً هر یک تا دو سال یک رادیوگرافی کنترلی توصیه میکند تا سرعت پیشرفت پایش شود. در این فاصله، تداوم برنامهی تمرینی و توجه به علائم هشدار مثل تشدید درد یا بیحسی جدید، مهمترین کاری است که خودتان میتوانید انجام دهید.
آیا بارداری با اسکولیوز بزرگسالی مشکل ایجاد میکند؟
در اکثر موارد، اسکولیوز خفیف تا متوسط مانع بارداری طبیعی نمیشود؛ اگرچه تغییرات هورمونی و افزایش وزن دوران بارداری میتواند کمردرد را موقتاً تشدید کند. جزئیات بیشتر این موضوع را در مقاله اسکولیوز و ازدواج بخوانید.
آیا اسکولیوز به طور کامل درمان می شود؟
اسکولیوز بزرگسالی معمولاً بهطور کامل برطرف نمیشود، اما درد، عملکرد روزمره و پیشرفت انحنا کاملاً قابل مدیریت است، بهشرط تشخیص درست نوع اسکولیوز و شروع بهموقع فیزیوتراپی هدفمند.
میخواهید بدانید ستون فقرات شما به چه درمانی نیاز دارد؟
در کلینیک فیزیوتراپی مربوطی، ارزیابی تخصصی اسکولیوز بزرگسالی توسط دکتر لادن مربوطی انجام میشود با امکان فیزیوتراپی در منزل یا محل کلینیک.
سوالات متداول
در ادامه به برخی از سوالات بیماران پاسخ می دهیم:
آیا اسکولیوز بزرگسالی خطرناک است؟
در بیشتر موارد خیر، ولی در انحناهای بالای ۳۰ درجه یا همراه با بیحسی و ضعف پا، باید حتماً تحت نظر متخصص باشد.
آیا ورزش میتواند اسکولیوز بزرگسالی را بدتر کند؟
ورزش اصولی و تحت نظر فیزیوتراپیست معمولاً کمککننده است؛ حرکات ناصحیح یا بدون ارزیابی قبلی میتواند فشار نامتقارن را افزایش دهد.
آیا در سن بالا هم میتوان درمان را شروع کرد؟
بله، شروع درمان هیچوقت دیر نیست، هرچند نتیجه در مراحل اولیه بهتر است.
آیا اسکولیوز بزرگسالی کاملاً از بین میرود؟
بهندرت بهطور کامل صاف میشود؛ هدف واقعبینانهی درمان، کنترل درد و جلوگیری از پیشرفت انحناست.
فیزیوتراپی برای اسکولیوز بزرگسالی چند جلسه طول میکشد؟
بسته به شدت انحنا و اهداف درمانی، برنامهها معمولاً چند هفته تا چند ماه با پیگیری منظم طراحی میشوند. جهت اطلاع از قیمت و هزینه ها میتوانید به صفحه هزینه فیزیوتراپی مراجعه فرمایید.
آیا اسکولیوز بزرگسالی باعث کوتاهی قد میشود؟
در انحناهای متوسط تا شدید، بهعلت خمیدگی جانبی ستون فقرات، کاهش جزئی قد ممکن است دیده شود؛ معمولاً نگرانکننده نیست مگر همراه با علائم دیگر باشد.
بهترین ورزش برای اسکولیوز بزرگسالی چیست؟
بهترین ورزش بدون ارزیابی وجود ندارد؛ تمرینات باید بر اساس الگوی دقیق انحنای هر فرد طراحی شوند، چون تمرین نامناسب میتواند فشار نامتقارن را افزایش دهد.
دکتر لادن مربوطی، کارشناس ارشد فیزیوتراپی و علوم اعصاب از دانشگاه علوم پزشکی تهران، با بیش از ۱۵ سال تجربه تخصصی در درمان اختلالات اسکلتی-عضلانی، عصبی و دردهای مزمن، به ارائه درمانهای مبتنی بر شواهد علمی میپردازد. تمرکز ایشان بر انتخاب روشهای درمانی متناسب با وضعیت هر بیمار است.
دکتر مربوطی در ارزیابی و درمان مشکلات حرکتی، آسیبهای ورزشی و اختلالات عصبی با رویکردی دقیق و فردمحور عمل میکند و هدف اصلی ایشان بهبود پایدار عملکرد بیماران است.
بدون دیدگاه