فلج بلز کهنه به وضعیتی گفته می شود که ضعف یا فلج عضلات صورت بعد از ماه ها همچنان باقی می ماند و بهبود کامل رخ نداده است. در چنین شرایطی فرد ممکن است هنوز در حرکت دادن چشم، دهان یا ابرو دچار مشکل باشد. درمان این حالت معمولاً ترکیبی از فیزیوتراپی فلج صورت، تمرینات مخصوص و در بعضی موارد دارو یا روش های دیگر است. خوشبختانه حتی در مراحل دیرتر هم امکان بهبود نسبی یا درمان کامل فلج بلز کهنه وجود دارد.
برای آگاهی کامل از روش های درمان تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.
چه زمانی فلج بلز کهنه محسوب می شود؟
فلج بلز معمولاً یک بیماری موقتی است و بیشتر افراد در چند هفته تا چند ماه اول بهبود پیدا می کنند؛ اما اگر علائم برای مدت طولانی باقی بماند، می توان آن را فلج بلز کهنه یا مزمن در نظر گرفت. پزشکان معمولاً با توجه به زمان ماندگاری علائم، این وضعیت را دسته بندی می کنند:
1_ عدم دریافت درمان در ۳ ماه اول
بیشتر بیماران در این مدت بهبودی چشمگیری دارند. اگر علائم هنوز به طور کامل رفع نشده باشد، نیاز به پیگیری تخصصی وجود دارد.
2_ در ۶ ماه اول
در این بازه، معمولاً حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد بیماران بهبود یافته اند. باقی ماندن علائم بعد از ۶ ماه نشانه ای از طولانی شدن روند درمان است.
3_ عدم درمان فلج بلز در ۱ سال اول
اگر بعد از یک سال هنوز ضعف یا تغییر در عضلات صورت وجود داشته باشد، احتمالاً آسیب عصبی به طور کامل جبران نشده و فلج بلز وارد مرحله کهنه یا مزمن شده است.
در هر یک از این مراحل، میزان بهبودی می تواند متفاوت باشد. بعضی بیماران در همان ماههای اول به وضعیت طبیعی برمیگردند. اما در برخی افراد، علائم پایدارتر باقی می ماند و نیاز به درمان های تخصصی مانند فیزیوتراپی یا حتی روش های دیگر وجود دارد.
کلینیک فیزیوتراپی مربوطی با استفاده از روش های تخصصی مانند تمرینات تقویتی، ماساژ درمانی و تحریک عصب، برنامه های ویژه ای برای درمان فلج بلز کهنه ارائه می دهد تا بیماران بتوانند کیفیت زندگی و اعتماد به نفس خود را دوباره به دست آورند.
عوامل به وجود آمدن فلج بلز کهنه
فلج بلز اگر در مراحل اولیه به موقع درمان نشود یا به طور کامل بهبود پیدا نکند، میتواند طولانی مدت و ماندگار شود. برخی از مهم ترین عوامل آن در ادامه آمده است.
1_ عدم درمان زودهنگام
شروع نکردن درمان در روزهای اول بروز علائم می تواند باعث شود التهاب عصب بیشتر شود و روند ترمیم با تأخیر همراه باشد. داروهایی مثل کورتون یا جلسات فیزیوتراپی اگر به موقع شروع نشوند، احتمال باقی ماندن علائم بالا می رود.
2_ بهبودی ناقص
در بعضی بیماران، عصب صورتی به طور کامل بازسازی نمی شود. این موضوع باعث می شود حرکات صورت بهطور کامل برنگردد و نشانه های بیماری پایدار شود.
3_ شدت اولیه آسیب عصب
وقتی آسیب به عصب صورتی در ابتدا شدید باشد، احتمال ماندگاری علائم و تبدیل شدن به فلج بلز کهنه بیشتر خواهد بود.
4_ عوامل زمینه ای
بیماری هایی مانند دیابت، فشار خون بالا یا ضعف سیستم ایمنی می توانند روند بهبودی را کند کرده و باعث شوند علائم طولانی تر باقی بمانند.
درمان فلج بلز کهنه
وقتی فلج بلز وارد مرحله کهنه یا طولانی مدت می شود، درمان ها معمولاً ترکیبی از روش های توانبخشی و مداخلات پزشکی هستند. هدف اصلی، بازگرداندن حرکت صورت، کاهش اسپاسم ها و بهبود کیفیت زندگی بیمار است.
1_ فیزیوتراپی صورت و ماساژ برای درمان فلج بلز کهنه
فیزیوتراپیست با استفاده از تمرینات تخصصی و ماساژهای هدفمند به بهبود عملکرد عضلات صورت کمک میکند. این روش ها مانع کوتاه شدن یا سفت شدن عضلات می شوند و حرکت طبیعی صورت را تقویت میکنند. روش های رایج در فیزیوتراپی فلج بلز کهنه به صورت موارد زیر هستند:
- ماساژ آرام عضلات صورت برای جلوگیری از اسپاسم
- تمرینات حرکتی ملایم برای لب، چشم و پیشانی
- تکنیک های کششی برای جلوگیری از خشکی و کوتاه شدن عضلات
- آموزش تمرینات خانگی توسط فیزیوتراپیست
2_ طب سوزنی
برخی بیماران از طب سوزنی به عنوان روش مکمل و درمان فلج بلز کهنه استفاده می کنند. این روش با تحریک نقاط خاصی از پوست می تواند به بهبود جریان خون، کاهش التهاب و تقویت عصب های صورتی کمک کند.
3_ تمرینات تقویتی برای درمان فلج بلز کهنه
تمرینات تقویتی بخش مهمی از درمان هستند و به بیمار آموزش داده می شوند تا در خانه آن ها را انجام دهد. مهم ترین تمرینات برای درمان این عارضه به صورت موارد زیر هستند:
- تمرین بستن و باز کردن چشم ها به آرامی
- حرکت دادن گوشه لب برای تقلید لبخند
- بالا بردن ابروها و ایجاد چین روی پیشانی
- تمرین باد کردن گونه ها برای تقویت عضلات اطراف دهان
4_ تحریک عصب
در برخی موارد، تحریک الکتریکی یا روش های مشابه برای فعال سازی عصب های ضعیف یا نیمه کارکردی در درمان فلج بلز قدیم توصیه می شود. البته تحقیقات نشان داده اند که اثر آن همیشه قطعی نیست، ولی می تواند در بعضی بیماران مفید باشد.
5_ دارو درمانی
درمان دارویی در فلج بلز کهنه محدودتر است اما هنوز در موارد خاص استفاده می شود. انواع داروها برای درمان فلج بلز کهنه این عارضه به صورت موارد زیر هستند:
- کورتیکواستروئیدها مثل پردنیزولون برای کاهش التهاب عصب (بیشتر در مراحل اولیه مؤثرترند).
- داروهای ضدویروس مانند آسیکلوویر یا والاسیکلوویر که در ترکیب با استروئیدها برای برخی بیماران بهکار میروند.
- مسکن ها مثل ایبوپروفن یا استامینوفن برای کاهش درد و ناراحتی.
6_ تزریق بوتاکس
در بیمارانی که دچار اسپاسم یا حرکات غیرارادی عضلات صورت (سینکینزیس) شدهاند، تزریق بوتاکس میتواند تعادل عضلات را بهبود دهد و ظاهر طبیعیتری به صورت برگرداند.
7_ جراحی های ترمیمی
در موارد نادر و مقاوم، جراحی می تواند برای اصلاح مشکلات باقی مانده انجام شود. جراحی های ترمیمی شامل لیفت ابرو، اصلاح پلک، ایمپلنت های صورت یا پیوند عصب هستند که با هدف بهبود تقارن و بازگرداندن عملکرد طبیعی طراحی می شوند.
مدت زمان درمان فلج بلز چقدر است؟
فلج بلز در اغلب افراد یک عارضه موقتی است و روند بهبودی آن به صورت تدریجی پیش می رود. معمولاً نشانه های اولیه بهبود طی چند هفته ظاهر می شوند و بیشتر بیماران در بازه چند ماهه به عملکرد طبیعی یا نزدیک به طبیعی صورت می رسند. شدت درگیری عصب و زمان شروع درمان، روی طول دوره بهبودی اثر مستقیم دارد.
جدول زمان بندی تقریبی بهبودی فلج بلز به صورت زیر است:
مرحله بهبودی | بازه زمانی معمول | توضیح |
شروع بهبود اولیه | ۲ تا ۳ هفته اول | کاهش تدریجی ضعف و شروع بازگشت حرکت عضلات |
بهبود قابل توجه | ۳ تا ۶ ماه | بازگشت بیشتر حرکات صورت و هماهنگی عضلات |
بهبود طولانیتر | تا ۹ ماه | در موارد شدیدتر یا درمان دیرهنگام |
باقی ماندن علائم خفیف | در درصد کمی از افراد | ضعف جزئی یا سفتی خفیف عضلات |
عوارض و علائم ماندگار فلج بلز کهنه
در بسیاری از بیماران فلج بلز بهطور کامل برطرف می شود؛ اما در برخی افراد، به ویژه در موارد کهنه یا دیرهنگام، عوارضی باقی می ماند که می تواند بر ظاهر و عملکرد طبیعی صورت تأثیر بگذارد. این عوارض معمولاً نتیجه بازسازی ناقص یا آسیب شدید عصب هستند.
1_ عدم تقارن صورت
عدم تقارن صورت یکی از شایع ترین پیامدهای فلج بلز قدیم است. فرد ممکن است در هنگام صحبت یا خندیدن، حرکات نامتقارن در صورت داشته باشد.
2_ حرکات غیرارادی (سینکینزیس)
گاهی هنگام حرکت یک بخش از صورت، بخش دیگری بهطور ناخواسته حرکت می کند. برای مثال وقتی فرد می خواهد لبخند بزند، چشم ها هم به شکل غیرعادی جمع می شوند.
3_ اسپاسم عضلات صورت
پس از گذشت مدت طولانی، برخی بیماران دچار گرفتگی و انقباض های ناخودآگاه در عضلات صورت می شوند که می تواند آزاردهنده باشد و ظاهر فرد را تحتتأثیر قرار دهد.
4_ مشکلات چشم (خشکی، اشکریزش)
از آنجا که بستن پلک در فلج بلز مختل می شود، خشکی، ریزش اشک یا حساسیت چشم به نور می تواند ماندگار شود و حتی خطر آسیب به قرنیه وجود دارد.
5_ درد صورت و پشت گوش
برخی بیماران حتی بعد از گذشت ماه ها همچنان درد مبهم یا گهگاهی در ناحیه صورت یا اطراف گوش احساس میکنند.
6_ کاهش یا تغییر حس چشایی
گاهی بخشی از حس چشایی در سمت آسیب دیده صورت کاهش پیدا میکند یا به طور کامل برنمیگردد.
7_ مشکلات شنوایی
در برخی بیماران، حساسیت غیرطبیعی به صدا (هایپراکوزیس) یا وزوز گوش باقی می ماند که کیفیت زندگی را کاهش می دهد.
مراقبت های روزانه برای درمان فلج بلز کهنه
درمان فلج بلز کهنه فقط به دارو یا فیزیوتراپی محدود نمی شود. مراقبت های روزانه و تغییرات کوچک در سبک زندگی نقش مهمی در کنترل علائم و جلوگیری از بدتر شدن وضعیت دارند. این توصیه ها بیشتر به خودمراقبتی و پیشگیری از عوارض ماندگار مربوط می شوند.
1_ محافظت از چشم ها
یکی از مهم ترین مراقبت ها در فلج بلز کهنه، رسیدگی به چشم ها است؛ چون پلک ها کامل بسته نمی شوند و خطر خشکی یا آسیب قرنیه وجود دارد. استفاده منظم از قطره اشک مصنوعی در طول روز و پماد چشمی در شب، همراه با زدن چشم بند یا عینک محافظ، کمک می کند چشم ها سالم بمانند.
2_ تمرینات خانگی ساده
تمرین هایی مثل سوت زدن، بالا بردن ابرو، بستن و باز کردن آرام پلک ها و لبخند زدن، باعث تقویت عضلات و جلوگیری از سفتی یا کوتاه شدن آنها می شود. ماساژ ملایم صورت و کمپرس گرم نیز گردش خون را بهبود می بخشد و درد یا گرفتگی عضلات را کاهش می دهد.
3_ روان درمانی و مقابله با اثرات روحی
فلج بلز کهنه فقط یک مشکل جسمی نیست؛ تأثیرات روانی و اجتماعی هم دارد. مراجعه به روانشناس، گفت و گو با گروه های حمایتی یا حتی شرکت در فعالیت های اجتماعی میت واند از اضطراب و افسردگی جلوگیری کند و اعتماد به نفس بیمار را بالا ببرد.
جمعبندی و نتیجهگیری
فلج بلز در بیشتر موارد طی چند هفته یا چند ماه بهبود پیدا می کند؛ اما در بعضی افراد به دلیل شدت اولیه یا عوامل زمینه ای، علائم آن طولانی تر باقی می ماند و بهصورت «فلج بلز کهنه» شناخته می شود. درمان زودهنگام با فیزیوتراپی، داروها و مراقبت مناسب می تواند احتمال ماندگاری مشکلات را کاهش دهد.
با این حال حتی در موارد دیرهنگام هم امید به بهبود وجود دارد. روش هایی مثل فیزیوتراپی تخصصی، طب سوزنی، تزریق بوتاکس یا جراحی های ترمیمی می توانند کیفیت زندگی و ظاهر صورت را تا حد زیادی بهبود دهند. بنابراین مراجعه به پزشک متخصص و پیگیری درمان بهموقع، کلید اصلی کنترل این بیماری است.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان با علائم فلج بلز دست و پنجه نرم می کنید، متخصصان کلینیک فیزیوتراپی دکتر لادن مربوطی با تجربه بالا در درمان مشکلات عصبی و عضلانی، آماده ارائه خدمات تخصصی هستند. همین امروز برای دریافت مشاوره و شروع روند درمانی با ما تماس بگیرید تا قدمی مطمئن برای بازگشت سلامتی و بهبود کیفیت زندگی تان بردارید.
بدون دیدگاه