درد پشت زانو همیشه از خود زانو شروع نمی شود. در بسیاری از موارد، منشأ این درد در نقطه ای دورتر قرار دارد که آن هم عصب سیاتیک است. این عصب از بخش تحتانی ستون فقرات آغاز می شود و تا پشت ران، زانو و ساق امتداد پیدا می کند. به همین دلیل هرگونه فشار یا التهاب در مسیر آن می تواند باعث دردی شود که بیمار آن را دقیقاً پشت زانو احساس می کند. در این نوشته قرار است روش های درمان درد پشت زانو یا درد سیاتیک، علل ها و موارد پیشگیری آن را کامل مورد بررسی قرار دهیم.
علائم درد پشت زانو ناشی از سیاتیک
وقتی سیاتیک درگیر می شود، پیام های عصبی در مسیر خود دچار اختلال می شوند و درد می تواند در نقاط مختلف پا از ران تا پشت زانو احساس شود. این درد معمولاً الگوی مشخصی دارد که آن را از دردهای واقعی مفصل زانو جدا می کند.
علائم رایج درد پشت زانو در کل شامل موارد زیر هستند:
- درد تیر کشنده یا سوزشی که از کمر یا باسن شروع می شود و تا پشت زانو امتداد پیدا می کند.
- گزگز، مورمور یا بی حسی در اطراف زانو یا ساق
- احساس ضعف هنگام صاف کردن یا خم کردن زانو
- درد یک طرفه؛ معمولاً فقط یک پا را درگیر می کند.
- تشدید درد هنگام نشستن طولانی، ایستادن زیاد یا بلند شدن از حالت نشسته
- بدتر شدن درد با سرفه یا عطسه به دلیل افزایش فشار داخل ستون فقرات.
اگر درد پشت زانو شما با نشستن طولانی، ایستادن ثابت یا راه رفتن تشدید می شود، احتمال درگیری عصب سیاتیک وجود دارد. ارزیابی تخصصی در کلینیک فیزیوتراپی دکتر لادن مربوطی کمک می کند منشا درد مشخص و روند درمان با دقت آغاز گردد.
دلایل اصلی بروز درد پشت زانو در اثر سیاتیک
سیاتیک زمانی ایجاد می شود که ریشه های عصبی در ناحیه کمری تحت فشار قرار بگیرند. این فشار می تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود و بسته به نوع مشکل، میزان درد و محل آن متفاوت خواهد بود.
تنگی کانال نخاعی
در تنگی کانال فضای عبور عصب ها کمتر می شود و ریشه های عصبی تحت فشار مزمن قرار می گیرند. این فشار علت ایجاد درد ارجاعی است یعنی منبع مشکل در کمر است اما درد در زانو حس می شود.
سندرم پیریفورمیس
عضله پیریفورمیس در لگن قرار دارد و اگر دچار اسپاسم یا التهاب شود، روی مسیر عصب سیاتیک فشار وارد می کند. این فشار می تواند دردهای تیرکشنده یا سوزشی را تا پشت زانو ایجاد کند.
فرسودگی یا دژنراتیو شدن دیسک ها
با افزایش سن، دیسک ها حالت خود را از دست می دهند و قدرت ضربه گیری شان کاهش می یابد. همین موضوع باعث تحریک ریشه های عصبی و بروز دردهای مزمن سیاتیکی می شود.
آرتروز یا تغییرات استخوانی مهرهها
در آرتروز کمری خارهای استخوانی (استئوفیت ها) ایجاد می شود و ممکن است با ریشه های عصبی تماس پیدا کنند. این تماس مسیر عصب را تحریک کرده و درد به پا و زانو می رسد.
آسیب ها و ضربه های شدید
ضربه مستقیم یا آسیب های ورزشی در ناحیه کمر و لگن می تواند التهاب عصبی ایجاد کند. این التهاب در مسیر عصب سیاتیک ادامه یافته و سبب درد پشت زانو می شود.
چرا درد سیاتیک پشت زانو در بعضی بیماران به راحتی خوب نمی شود؟
بهبود سیاتیک فقط به فروکش کردن درد وابسته نیست باید فشار از روی عصب برداشته شود. در برخی افراد، علت زمینه ای مزمن است یا عادات روزمره باعث تحریک مداوم عصب می شود. موارد زیر همگی باعث می شوند فرآیند ترمیم کند یا درد برگشت داشته باشد.
- نشستن های طولانی یا کارهای ایستاده
- ضعف عضلات مرکزی و کمری
- افزایش سن و تغییرات دژنراتیو
- درمان نکردن به موقع دیسک یا تنگی کانال
- پیامدها و عوارض نادیده گرفتن سیاتیک
نادیده گرفتن سیاتیک فقط به معنای ادامه درد نیست؛ بلکه می تواند تغییرات ماندگاری ایجاد کند که درمانشان بسیار دشوارتر است.
١. دردهای مزمن و عمیق
دردی که ابتدا خفیف بود کم کم به دردی ماندگار تبدیل می شود و حتی در حالت استراحت هم احساس خواهد شد.
٢. ضعف یا تحلیل عضلانی
وقتی عصب به درستی کار نکند عضله ای که توسط آن عصب تغذیه می شود ضعیف و کوچک خواهد شد. این حالت می تواند راه رفتن، بالا رفتن از پله یا حتی ایستادن را سخت کند.
٣. بی حسی پایدار
تحریک مزمن عصب، حس طبیعی پا را مختل می کند. بی حسی طولانی مدت گاهی برگشت پذیر نیست.
۴. اختلال در راه رفتن و تعادل
فرد ممکن است احساس کند پا «کم می آورد»، خم نمی شود یا نمی تواند وزن را تحمل کند.
۵. مشکلات کنترلی (علائم خطر)
در موارد شدید سیاتیک درمان نشده می تواند باعث اختلال در کنترل ادرار و مدفوع شود که یک حالت اورژانس پزشکی است.
۶. آسیب دائمی عصب
وقتی فشار مدت طولانی ادامه داشته باشد، عصب دچار آسیب غیرقابل برگشت می شود و حتی جراحی هم نمی تواند کامل آن را برطرف کند.
روش های درمان درد پشت زانو یا سیاتیک
درمان این درد زمانی نتیجه می دهد که علتِ اصلی فشار روی عصب پیدا و برطرف شود. بسیاری از بیماران با اصلاح سبک حرکت، تقویت عضلات و کاهش التهاب بهبود پیدا می کنند. درمان مرحله به مرحله پیش می رود و معمولاً از روش های غیرجراحی شروع می شود.
۱. فیزیوتراپی در درمان درد پشت زانو (سیاتیک)
فیزیوتراپی سیاتیک موثر ترین و پایدارترین روش برای کاهش فشار روی عصب سیاتیک و برگرداندن عملکرد پا است. فیزیوتراپی هم به کاهش درد کمک می کند و هم بدن را برای جلوگیری از بازگشت علائم آماده می کند. در این روش عضلات کمر، لگن، همسترینگ و اطراف زانو تقویت و هماهنگ می شوند تا بارِ اضافی از روی عصب برداشته شود.
مزایای فیزیوتراپی برای این نوع درد را می توان اینگونه بیان کرد:
- کمک به کاهش التهاب و آزاد شدن مسیر عصب
- تقویت عضلاتی که ستون فقرات و زانو را پایدار نگه می دارند
- اصلاح الگوهای حرکتی اشتباه که باعث تشدید سیاتیک می شوند
- جلوگیری از بازگشت درد با برنامه ریزی تمرینات هدفمند
- افزایش انعطاف پذیری عضلاتی که باعث کشش روی عصب شده اند
- جایگزینی امن برای داروهای طولانی مدت و روش های تهاجمی
برای افرادی که درد مزمن یا عود کننده دارند، فیزیوتراپی تخصصی یکی از موثرترین روش ها برای کنترل و پیشگیری از بازگشت علائم است. کلینیک دکتر لادن مربوطی با رویکرد دقیق و مرحله به مرحله درمان را براساس علت اصلی درد تنظیم می کند.
در ادامه، مهم ترین تکنیک هایی فیزیوتراپی زانو برای درمان درد پشت زانو سیاتیک آورده شده است.
تمرینات کششی برای آزادسازی عصب
کشش همسترینگ، عضلات باسن و عضله پیریفورمیس باعث کاهش فشار مستقیم روی عصب و کمتر شدن درد پشت زانو می شود. تمرینات کششی به شکل کنترل شده و با توجه به تحمل بیمار انجام می شوند.
تمرینات تقویتی مخصوص عضلات مرکزی و لگن
عضلات کمر، شکم، لگن و ران باید قدرت کافی داشته باشند تا وزن بدن را درست نگه دارند. تقویت این نواحی فشار روی دیسک ها و ریشه های عصبی را کاهش می دهد.
درمان دستی (Manual Therapy)
فیزیوتراپیست با تکنیک های دستی خاص، بخش های سفت و پر تنش اطراف ستون فقرات و لگن را آزاد می کند. این کار تحرک مفاصل را بهتر و درد ارجاعی زانو را کمتر می کند.
الکتروتراپی و TENS
جریان های الکتریکی ملایم برای کاهش درد، کم کردن التهاب و بهبود سرعت ترمیم بافت های اطراف عصب استفاده می شوند.
درای نیدلینگ یا سوزن خشک
این روش برای رهایی از نقاط دردناک عضلانی و اسپاسم های عمیقِ پیریفورمیس و همسترینگ کاربرد دارد. در اصل روش سوزن خشک مسیر عصب را آزاد می کند.
اصلاح وضعیت بدن و آموزش حرکات درست
فیزیوتراپیست نحوه نشستن، بلند کردن اجسام، راه رفتن و ایستادن صحیح را آموزش می دهد. این بخش از درمان نقش مهمی در جلوگیری از بازگشت درد دارد.
سایر روش های درمانی
در کنار فیزیوتراپی، روش های دیگری نیز برای درمان درد سیاتیک پشت زانو بسته به شدت علائم استفاده می شوند که در ادامه آمده است.
١. دارودرمانی
داروهای مسکن و ضدالتهاب برای کم کردن درد و کاهش التهاب عصب تجویز می شوند. این داروها مشکل اصلی را حل نمی کنند اما دوره درد را قابل تحمل تر می کنند تا بیمار بتواند وارد فیزیوتراپی و تمرین های اصلاحی شود.
٢. تزریق استروئید یا اوزون
وقتی درد شدید است و بیمار نمی تواند تمرین ها را شروع کند، تزریق های هدفمند برای کاهش التهاب اطراف ریشه عصبی انجام می شود. این تزریق ها معمولاً اثر کوتاه مدت دارند.
٣. استفاده محدود از کمربندهای حمایتی
در روزهایی که درد ناگهانی شدت می گیرد، کمربند یا بریس می تواند از ستون فقرات حمایت و فشار اضافی را کم کند. این ابزارها راه حل دائمی نیستند و فقط برای دوره کوتاه مدت به کار می روند.
۴. ورزش های سبک و کنترل شده
پیاده روی ملایم، تمرینات آبی یا حرکات کششی ساده در خانه باعث جریان بهتر خون و کاهش خشکی عضلات می شود. ورزش باید زیر نظر متخصص انتخاب شود تا درد بیشتر نشود.
۵. جراحی در موارد خاص
اگر دیسک کاملاً به عصب فشار بیاورد، ضعف شدید ایجاد شود یا درد با هیچ درمانی کم نشود، جراحی مطرح می شود. معمولاً تعداد کمی از بیماران به این مرحله می رسند و بیشتر افراد با فیزیوتراپی بهبود پیدا می کنند.
چطور بفهمیم درد پشت زانو از سیاتیک است؟
گاهی درد زانو آن قدر شبیه مشکلات مفصلی یا عضلانی است که تشخیص آن آسان نیست؛ اما وقتی منبع درد از ستون فقرات می آید الگو و رفتار درد تغییر می کند. به همین دلیل پزشکان همیشه مسیر عصب سیاتیک را بررسی می کنند تا مطمئن شوند منشا درد، زانو نیست. وقتی سیاتیک باعث درد پشت زانو می شود چند نشانه مهم دیده می شود که به تشخیص کمک میکند.
۱. درد در مسیر مشخص، نه فقط نقطه زانو
درد سیاتیک معمولاً از کمر شروع می شود، از باسن عبور می کند و پشت ران را طی می کند تا به پشت زانو برسد. این مسیر مشخص باعث می شود درد شبیه یک خط یا رگه حس شود.
۲. تیرکشیدن، سوزن سوزن شدن یا بیحسی
مشکلات مفصلی زانو معمولاً حس سوزش یا برق گرفتگی ایجاد نمی کنند اما وقتی عصب درگیر باشد احساسات عصبی مثل گزگز و مورمور هم دیده می شود.
۳. یک طرفه بودن درد
سیاتیک تقریباً همیشه یک پا را تحت تأثیر قرار می دهد. درد پشت هر دو زانو در یک زمان معمولاً از سیاتیک نیست، مگر در شرایط عصبی خاص.
۴. بدتر شدن درد هنگام نشستن طولانی
وقتی می نشینیم فشار روی دیسک های کمری بیشتر می شود. اگر نخستین نشانه های درد بعد از نشستن طولانی یا هنگام برخاستن از صندلی ظاهر شود، احتمال سیاتیک بالاست.
۵. ضعف در صاف کردن زانو
وقتی عصب های مربوط به عضلات ران و زانو تحت فشار باشند، حرکت پا قدرت قبل را ندارد و فرد احساس میکند زانو کم می آورد.
۶. نداشتن درد با لمس زانو
اگر زانو را فشار دهید یا خم کنید و درد بیشتر نشود، احتمال اینکه منبع درد داخل مفصل باشد کم است.
سخن پایانی
درد پشت زانو که از سیاتیک ایجاد می شود معمولاً نشانه یک مشکل در ستون فقرات است؛ مشکلی که اگر به موقع تشخیص داده شود با روش های غیرجراحی مانند فیزیوتراپی کاملاً قابل کنترل است. زمانی که منشأ درد یک عصب درگیر شده باشد، درمان باید هدفمند و مرحله ای باشد تا فشار از روی عصب برداشته شود و قدرت عضلات مسیر عصب برگردد.
اگر درد پشت زانو سیاتیک باعث شده راه رفتن، نشستن یا انجام فعالیت های روزانه برایتان سخت تر شود زمان آن رسیده که درمان را به شکل اصولی آغاز کنید. فیزیوتراپی تخصصی در کلینیک دکتر لادن مربوطی با عنوان بهترین کلینیک فیزیوتراپی شرق تهران می تواند فشار روی عصب را کاهش دهد و توان عضلات مسیر سیاتیک را برگرداند. برای شروع ارزیابی و انتخاب بهترین روش درمانی می توانید تماس بگیرید نوبت خود را رزرو کنید.
سوالات متداول
در این بخش چندین سوال متداول در ارتباط با درد پشت زانو سیاتیک آورده شده است.
آیا هر درد پشت زانو به سیاتیک مربوط می شود؟
خیر. دردهای عضلانی، مشکلات مفصل زانو یا آسیب های رباطی هم می توانند باعث درد پشت زانو شوند. اگر درد همراه با تیرکشیدن یا بی حسی باشد، احتمال سیاتیک بیشتر است.
آیا ممکن است فقط زانو درد بگیرد اما کمر درد نداشته باشم؟
بله. گاهی منبع فشار روی عصب در کمر است؛ اما درد تنها در امتداد مسیر عصب و پشت زانو احساس می شود.
فیزیوتراپی چند جلسه برای درمان سیاتیک زمان می برد؟
تعداد جلسات به شدت درد، علت اصلی و میزان واکنش بدن به درمان بستگی دارد. معمولاً طی چند جلسه اولیه کاهش علائم قابل توجه است.
آیا ورزش می تواند درد سیاتیکی زانو را بدتر کند؟
ورزش های نامناسب یا سنگین ممکن است درد را تشدید کنند؛ اما تمرینات اصلاحی زیر نظر فیزیوتراپیست باعث بهبود درد و بهبود عملکرد می شود.
چه زمانی باید سریع به متخصص مراجعه کرد؟
اگر درد با ضعف پا، بی حسی گسترده یا مشکل در کنترل ادرار و مدفوع همراه باشد بررسی فوری پزشکی ضروری است.
بدون دیدگاه